Gwda- historia i współczesność

Dla dawnych mieszkańców Gwdy z wkroczeniem wojsk radzieckich zaczął się tragiczny okres. Rosjanie traktowali brutalnie miejscową ludność i choć część zdołała się wcześniej ewakuować, większość jednak pozostała lub wkrótce powróciła do domów. Nie na długo jednak, gdyż Pomorze przechodziło stopniowo pod administrację polską, która rozpoczęła przygotowania do włączenia tej ziemi do państwa polskiego. Wkrótce zaczęli napływać tutaj osadnicy z Polski centralnej i przesiedleńcy z Kresów. Początki były trudne- chaos powojenny nie sprzyjał rozwojowi, ale w ciągu lat 1946-1947 sytuacja się ustabilizowała. Rodzima ludność niemiecka musiała opuścić swoje domy i została wywieziona do Niemiec. Duża grupa mieszkańców dawnego powiatu szczecineckiego osiedliła się w okolicach Eutin w Szlezwiku-Holsztynie.

Remiza strażacka w Gwdzie Wielkiej. Mal. Janusz Barski. Więcej na stronie: barsjan.w.interia.pl

W 1947 r. na teren powiatu przybyła ostatnia duża grupa przesiedleńców- byli to mieszkańcy południowo-wschodniego krańca Polski, którzy zostali wywiezieni w głąb kraju w ramach akcji "Wisła".

Obie Gwdy znalazły się w nowej strukturze administracyjnej: powstały dla nich dwa odrębne sołectwa, które weszły w skład gminy Szczecinek (ta zaś stanowiła część powiatu szczecineckiego- z wyjątkiem lat 1972-1997, kiedy ten szczebel administracyjny nie istniał).

Nowi mieszkańcy pochodzili z różnych stron Polski, miejscowe tradycje dopiero zaczynały się tworzyć, a te które istniały dotąd, poszły w zapomnienie. Niemieckość tych ziem była zresztą świadomie zacierana pod wpływem ówczesnych władz- świadczy o tym chociażby los czterech cmentarzy, w większości zniszczonych. Dla Polaków tradycja tych terenów okazała się podwójnie obca- ze względu na nieobecność dawnych mieszkańców i wreszcie ciężkie doświadczenia lat wojny.

Konieczne były zabiegi pozwalające zintegrować się osadnikom i zakorzenić na tzw. "Ziemiach odzyskanych". Ważną rolę- niezależnie od bagażu panującej wtedy ideologii- spełniła szkoła i wspólne instytucje (Ochotnicza Straż Pożarna czy klub sportowy). Szczególną rolę należałoby jednak przypisać Kościołowi.

Jako pierwszy posługę kapłańską w Gwdzie Wielkiej pełnił ksiądz Jan Koncur- pierwszy wpis do ksiąg parafialnych pochodzi z 1952 r. Oficjalnie parafię rzymsko-katolicką pod wezwaniem św. Stanisława biskupa i męczennika erygowano 25 stycznia 1968 r., jednak faktycznie działała już wcześniej. Parafia objęła poza obiema Gwdami: Żółtnicę, Drawień, Omulną i Godzimierz; łącznie ok. 2400 wiernych. Poza kościołem parafialnym w Gwdzie Wielkiej, znajdują się w jej obrębie dwa zabytkowe kościoły filialne: w Żółtnicy z 1821 r. i w Drawieniu z 1695 r. Następcy zmarłego w 1979 r. ks. Koncura to: ks. Edmund Koza (1979-2000) i ks. Kazimierz Gierszewski.

Gwda ma też swoje miejsce w historii kinematografii. Należy odnotować, że powstawały tu niektóre sceny "Czerwonych beretów", filmu telewizyjnego "Skarb sekretarza" i niemieckiej produkcji poświęconej Brechtowi.

Bibliografia:

• J. Rautszko, Parafia Wielkiego Świętego w Gwdzie Wielkiej, "Wierzę", nr 19 z 10.05.1998 (dodatek do "Gościa Niedzielnego", nr 19 z 10 maja 1998), s. 20-21- krótka historia parafii Gwda Wielka.
• Dzieje ziemi szczecineckiej, red: A. Czarnik, Poznań 1971- ogólne dane o powojennych losach regionu.

Do góry

Strony o Szczecinku i jego okolicach w języku polskim
• www.szczecinek.org- strona o historii Szczecinka, ponadto forum. Polecam.
• www.powiat.szczecinek.pl- oficjalna strona powiatu szczecineckiego
• www.muzeum.szczecinek.pl- prezentacja wystaw oraz dużo danych o historii Szczecinka
• barsjan.w.interia.pl-strona Janusza Barskiego, malarza i fotografika mieszkającego w Gwdzie Małej
• www.hiazintus.com- strona miłośnika historii i plastyka Jacka Bublewicza z Koczały
• www.berlinka.pcp.pl- ciekawa polska strona o planowanej przez Niemców autostradzie Berlin-Królewiec.
• www.fortress.prv.pl- strona o nadnoteckim odcinku Wału Pomorskiego, www.fortress.hg.pl- dużo danych o fortyfikacjach na ziemiach polskich
• www.histor.republika.pl - artykuły o historii Miastka (i nie tylko). O północnym odcinku Wału Pomorskiego: republika.pl/pkeu_miastko

Strony o Szczecinku i Pomorzu w innych językach
• www.neustettin.de - niemiecka strona o Szczecinku - na razie w budowie
• www.agofs.haus-schlawe.net
• www.belgard.org- niemieckie dzieje ziemi białogardzkiej i świdwińskiej sprzed 1945 r.
• www.cammin-pommern.de/altlutheraner.htm- niemiecka strona o historii Kamienia Pomorskiego, w tym opis gmin starych luteranów na Pomorzu
• www.genealogienetz.de- genealogia po niemiecku- wiele ciekawych materiałów pomocniczych
• www.heimatverband-eutin.de- strona Eutina, w którym zamieszkali wysiedleni po wojnie mieszkańcy Szczecinka i okolic
• www.kolberg-koerlin.de- niemiecka przeszłość Kołobrzegu i Karlina
• www.pommerscher-greif.de- podstawa dla dalszych poszukiwań internetowych dotyczących Pomorza
• www.hinterpommern.de- obok ww. podstawowe źródło po niemiecku o dziejach Pomorza
• www.literad.de- duży zbiór informacji statystycznych
• www.sagen.at- niemieckie podania i legendy m.in. z powiatu szczecineckiego
• www.schlawe.de- niemiecka historia powiatu Sławno
• www.studienstelleog.de- materiały do badań nad dziejami Pomorza- po niemiecku

Do góry

Auf dieser Seite finden Sie die Informationen über die Geschichte des pommerschen Dorf - Küdde. Dieses Text entstand aus den Erwähnungen, die ich in verschiedenen Quellen fand. (Siehe: "Bibliografia" und "Linki") Das Name "Gwda-Küdde" hat sein Ursprung von dem Namen des Flusses. Es ist sonst nicht gewusst, aus welcher Sprache es herkommt (slawisch, keltisch?). Die erste Siedlungen in diesem Gebiet entstanden in der prehistorischer Zeit, aber das Dorf Küdde erschien erstmals in Quellen im Mittelalter.

Die wichtigsten Daten in Zeitfolge:

XIV Jh. - die erste Erwähnung über Küdde als Dorf.
XIV Jh. - Hier verlaufen die Grenze zwischen Pommern und Polen.
XVI Jh. - die deutsche Kolonisation des südlichen Teils von Neustettiner Kreis; die Reformation.
1542 - die letzte Erwähnung (in der Chronik von Thomas Kantzow) über die slawische Sprache in der Küddes Gegend.
1570 - die Gründung des Dorfes Klein Küdde.
1590 - der erste Pastor: Jakobus Matthäi.
1630-1631 - die grosse Epidemie.
1724, 1815 - die Wandlungen der Verwaltung.
1759-1760 - Die russische Truppen okkupieren Pommern.
1778-1784 - die Senkung des Vilmsees.
1807 - Die polnischen Truppen besetzen das Dorf.
1812-1813 - La Grand Armee geht durch Küdde nach Moskau.
1862-1864 - Die neue Kirche wurde in Gross Küdde gebaut.
1878 - die Eröffnung der Neusttetin-Hammerstein Bahnstrecke.
1892 - Der Pfarrbezirk wurde in Gross Küdde wiedergestellt. 1. Hälfte des 20. Jhs. - Die Entwicklung der beiden Dörfe.
1934 - Der Bau des Teils von Pommernstellung zwischen Vilmsee und Dolgensee.
1939-1945 - Die Zwangsarbeiter in Gross und Klein Küdde.
26-27.02.1945 - Die Rote Armee besetzt Küdde. Deutschen und Letten verteidigen sich kurz auf der Linie zwischen Seen und treten nach Sparsee zurück.
04.03.1945 - Die Russen ermorden den letzten Pastor Erich Lübke.
1945-1946 - Die Aussiedlung der deutschen Einwohnern. Die ersten Polen kommen an.
1952 - Der Priester Jan Koncur kommt als katholische Pfarrer. Der St.-Stanisław-Pfarrbezirk entstand offiziell im Jahre 1968.

Heute gehört Gross Küdde zu den grössten Dörfen im Neustettiner Kreis.

Do góry